Odpowietrznik automatyczny usuwa powietrze, które zbierze się w miejscu jego zamontowania, natomiast separator powietrza pomaga wychwytywać także drobne pęcherzyki niesione przez wodę w instalacji centralnego ogrzewania. Urządzenia mogą się uzupełniać: separator zwykle ma odpowietrznik odprowadzający zebrane powietrze, a dodatkowe odpowietrzniki mogą być potrzebne w innych punktach instalacji. Wybór zależy od jej układu i przyczyny problemu.
Skąd bierze się powietrze w instalacji centralnego ogrzewania?
Powietrze może pozostać w przewodach po napełnieniu instalacji lub dostać się do niej podczas prac serwisowych. W wodzie znajdują się również rozpuszczone gazy, które mogą wydzielać się w postaci pęcherzyków, gdy zmieniają się warunki pracy, w tym temperatura i ciśnienie. Problem może powracać także wtedy, gdy instalacja zasysa powietrze albo wymaga częstego uzupełniania wody.
Większe skupiska powietrza mogą gromadzić się w grzejnikach i wysoko położonych fragmentach przewodów. Drobne pęcherzyki mogą natomiast krążyć wraz z wodą. Ich obecność bywa związana z hałasem i pogorszeniem przepływu, ale same odgłosy nie przesądzają o przyczynie usterki. Podobne objawy dają również inne problemy z instalacją, co wyjaśnia poradnik o tym, dlaczego grzejnik bulgocze mimo odpowietrzania.
Jak działa odpowietrznik automatyczny?
Typowy odpowietrznik automatyczny ma komorę z pływakiem i mechanizmem zaworowym. Gdy zbiera się w niej powietrze, poziom wody opada, a mechanizm umożliwia ujście gazu. Po ponownym napłynięciu wody zawór się zamyka. Szczegóły obsługi i montażu zależą od konstrukcji danego modelu.
Urządzenie działa tam, dokąd powietrze rzeczywiście dotrze. Może więc pomagać w usuwaniu gazu gromadzącego się w określonym punkcie instalacji, ale samo umieszczenie go na rurze nie zapewnia skutecznego wychwytywania wszystkich drobnych pęcherzyków krążących z wodą. Znaczenie mają położenie odpowietrznika, przebieg rur oraz kierunek i prędkość przepływu.
Odpowietrznik automatyczny nie jest też tym samym co ręczny odpowietrznik grzejnika. Ten drugi pozwala użytkownikowi lub serwisantowi usunąć powietrze z konkretnego grzejnika zgodnie z jego instrukcją. O potrzebie dodatkowych punktów odpowietrzania decyduje układ całej instalacji, a nie tylko liczba grzejników.
Co robi separator powietrza?
Separator montuje się na przepływającym przewodzie instalacji grzewczej. Jego konstrukcja sprzyja oddzielaniu powietrza od wody: drobne pęcherzyki mogą łączyć się w większe, unosić do komory zbiorczej, a następnie wydostawać przez odpowietrznik. Rozwiązania różnią się budową, dlatego sposób działania i zakres zastosowania trzeba sprawdzić w dokumentacji konkretnego urządzenia.
Separator pracuje podczas obiegu wody, więc może stopniowo ograniczać ilość pęcherzyków przechodzących przez jego komorę. Nie usuwa jednak przyczyny ponownego dostawania się powietrza do instalacji. Jeśli powietrze stale wraca, potrzebna jest diagnostyka, a nie wyłącznie montaż kolejnego elementu.
| Cecha | Odpowietrznik automatyczny | Separator powietrza |
|---|---|---|
| Główne zadanie | Odprowadzenie powietrza, które zebrało się w jego komorze | Oddzielanie pęcherzyków od przepływającej wody i odprowadzanie zgromadzonego powietrza |
| Miejsce działania | Punkt, do którego dociera powietrze | Odcinek, przez który przepływa woda instalacyjna |
| Ograniczenie | Nie każdy pęcherzyk dopłynie i zatrzyma się przy odpowietrzniku | Nie usuwa przyczyny stałego zasysania powietrza ani nie zastępuje automatycznie wszystkich punktów odpowietrzania |
| Dobór | Do warunków pracy i miejsca montażu | Do przepływu, parametrów instalacji, czynnika i zaleceń producenta |
Gdzie montuje się separator i odpowietrzniki?
W instalacjach grzewczych separator powietrza często umieszcza się w pobliżu wyjścia ze źródła ciepła, gdzie woda jest gorąca i wydzielanie gazów jest korzystniejsze. Nie jest to jednak uniwersalna instrukcja dla każdego budynku. Projektant lub instalator musi uwzględnić schemat konkretnej instalacji, źródło ciepła, kierunek przepływu, miejsce dostępne na urządzenie i wymagania jego producenta.
Odpowietrzniki mogą być potrzebne również w miejscach, w których powietrze ma tendencję do gromadzenia się i z których nie zostanie łatwo przeniesione do separatora. Dotyczy to zwłaszcza rozbudowanych lub nietypowo prowadzonych przewodów. Istotny jest dostęp do kontroli i serwisu: urządzenia nie warto ukrywać w miejscu, gdzie ewentualny wyciek pozostanie niezauważony.
Przed montażem specjalista sprawdza między innymi dopuszczalne ciśnienie i temperaturę, rodzaj czynnika, wymagane przyłącza oraz warunki zabudowy. Przy modernizacji ważne są także opory przepływu i możliwość bezpiecznego odcięcia oraz opróżnienia odpowiedniego fragmentu instalacji. Prace na gorącym lub pozostającym pod ciśnieniem układzie należy powierzyć fachowcowi.
Czy separator powietrza zastępuje filtr lub separator zanieczyszczeń?
Nie każdy separator powietrza usuwa osady. Istnieją urządzenia łączące oddzielanie powietrza i zanieczyszczeń, ale ich funkcje oraz sposób czyszczenia zależą od modelu. Przy doborze trzeba sprawdzić, czy przewidziano wychwytywanie zanieczyszczeń mechanicznych i czy urządzenie ma element magnetyczny, jeśli jest on potrzebny.
Osad i powietrze to różne problemy, choć mogą występować jednocześnie. Więcej o różnicach między ochroną mechaniczną a magnetyczną opisano w artykule separator magnetyczny czy filtr siatkowy w instalacji CO. Sam separator powietrza nie powinien być traktowany jako zamiennik wszystkich elementów przewidzianych w projekcie.
Co sprawdzić, gdy instalacja znowu się zapowietrza?
Przed zakupem urządzenia warto zebrać informacje o objawach i przekazać je instalatorowi. Pomocne będzie ustalenie:
- które grzejniki lub pętle ogrzewania podłogowego sprawiają problem i czy dotyczy on zawsze tych samych miejsc;
- czy hałas albo nierównomierne grzanie pojawiły się po napełnieniu instalacji, remoncie lub wymianie urządzenia;
- czy ciśnienie wskazywane przez manometr zmienia się w podobnych warunkach pracy i czy wodę trzeba regularnie uzupełniać;
- czy w widocznych miejscach pojawiają się ślady wody oraz czy odpowietrznik jest suchy;
- czy problem dotyczy całego układu, czy tylko jednego odbiornika ciepła.
Jeżeli ciśnienie w instalacji CO regularnie spada, ciągłe dopuszczanie wody nie usuwa przyczyny. Fachowiec może ocenić szczelność, ciśnienie, działanie naczynia przeponowego oraz warunki pracy pompy i odpowietrzników. Zakres kontroli zależy od budowy układu i objawów.
Jeżeli natomiast ciepło dociera nierówno do poszczególnych grzejników, przyczyną może być również podział przepływu. Przykład takiej sytuacji opisuje poradnik o grzejniku, który grzeje dopiero po zakręceniu pozostałych. Sam montaż separatora nie zastępuje regulacji ani naprawy niedrożnego elementu.
Najczęstsze pytania
Czy mokry odpowietrznik automatyczny trzeba od razu wymienić?
Ślady wody wymagają sprawdzenia, ale nie wskazują jednoznacznie, która część jest uszkodzona. Wyciek może dotyczyć samego odpowietrznika lub jego połączenia. Nie należy odkręcać elementu pracującego pod ciśnieniem ani pozostawiać wycieku bez kontroli. Sposób zabezpieczenia i naprawy powinien ocenić instalator.
Czy separator rozwiąże każdy problem z powietrzem?
Nie. Może ograniczać ilość powietrza przepływającego przez urządzenie, ale nie naprawi nieszczelności ani nie zapewni odbioru powietrza z każdego odcinka, w którym brakuje odpowiedniego przepływu. Przy powracających objawach potrzebne jest znalezienie ich źródła.
Czy po montażu separatora można zrezygnować z odpowietrzników grzejnikowych?
Nie należy zakładać tego z góry. Ręczne odpowietrzniki służą do usuwania powietrza z poszczególnych grzejników, a separator pracuje na wybranym przewodzie. Decyzję o wyposażeniu instalacji podejmuje się na podstawie jej projektu i zaleceń producentów.
